Туберкулез – әлеуметтік маңызы бар және аса қауіпті жұқпалы ауру. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша, әлем халқының үштен бірі туберкулезбен ауырады. Дүние жүзінде жыл сайын туберкулездің 8 миллион жаңа жағдайы тіркеліп, 3 миллион адам қайтыс болады, оның 884 мыңы 15 жасқа дейінгі балалар.

Туберкулез дегеніміз не және жұқтыру көздері қандай?

Туберкулез – туберкулез микобактериясы тудыратын жұқпалы ауру. Ол бүкіл денеге әсер етеді: өкпе, бүйрек, лимфа түйіндері, сүйектер, көздер, тері және ми.

Инфекцияның таралуының негізгі көзі-туберкулезбен ауыратын адам, сирек ірі қара, түйе, шошқа, құс және басқа жануарлар.

Туберкулезді қалай жұқтыруға болады?

Кез-келген адам туберкулезді жұқтыруы мүмкін. Инфекция пайда болады:

- отбасылық жағдайда өкпе туберкулезімен ауыратын адаммен ыдыс-аяқты, дәретхана керек-жарақтарын және т.б. ортақ пайдалану кезінде ауа (аэрогендік, ауа-тамшы) немесе тұрмыстық заттар арқылы; азырақ, тамақ арқылы (тамақтану жолы);

- туберкулезбен ауырған малдың сүт өнімдерін тұтыну арқылы;

- жүкті әйелдердегі туберкулезден ұрықтың құрсақішілік инфекциясы (өте сирек).

Жаңадан анықталған науқастардың шамамен 50%-ы сөйлесу, жөтелу және түшкіру арқылы туберкулез қоздырғышын қоршаған ортаға таратады. Құрамында қақырықтың ұсақ бөлшектері бар аэрозольдер ұзақ уақыт бойы ауада қалып, балалар мен ересектерді жұқтыруы мүмкін. Емделмеген жағдайда ауру жұқтырмаған адам жылына 10-15 адамға жұқтыруы мүмкін.

Тәуекел тобына жататын балалар туберкулезге ең сезімтал:

- вакцинацияланбаған балалар;

- туберкулезбен ауыратын науқасы бар отбасында;

- әртүрлі жұқпалы аурулармен жиі және ұзақ ауыратын балалар;

- қант диабеті, қатерлі ісік, әсіресе АИТВ-инфекциясы сияқты аурулармен, сондай-ақ әртүрлі органдар мен жүйелердің созылмалы патологияларымен ауыратын балалар;

- кортикостероидтарды, сәулеленуді және цитостатикалық терапияны алатын балалар;

- әлеуметтік аз қамтылған отбасы балалары.

Туберкулездің негізгі белгілері:

- ұзақ мерзімді жөтел (3 аптадан астам) немесе қақырықпен жөтел, мүмкін қанмен;

- кеуде қуысының ауыруы;

- тәбеттің төмендеуі, дене салмағының төмендеуі;

- терлеудің жоғарылауы (әсіресе түнде);

- жалпы әлсіздік;

- дене температурасының мезгіл-мезгіл шамалы көтерілуі (37,2-37,4);

Баланың ауруды жұқтырғанын қалай анықтауға болады? 

Бұл жыл сайынғы иммунологиялық сынамамен анықталады: 12 айдан 7 жасқа дейінгі балаларға туберкулезге қарсы вакцинацияланған манту сынамасы және 8 жастан 17 жасқа дейінгі балаларға Диаскинтест сынамасы.

Жасөспірімдер мен ересектердегі туберкулезді ерте анықтау әдістерімен иммунодиагностикадан басқа, 15 және 17 жастағы жасөспірімдердің рентгенофлюорографиясы, кейіннен бүкіл халық үшін жылына кемінде 1 рет қызмет етеді.

Баланы туберкулезден қалай қорғауға және аурудың алдын алуға болады? 

Балалар мен жасөспірімдерде туберкулездің белсенді спецификалық алдын алу үшін БЦЖ вакцинасы тағайындалған. Вакциналарды қолданудың екі жүз жылдық тәжірибесі жұқпалы аурулардың алдын алудың осы әдісінің орындылығы мен тиімділігін дәлелдеді.

Туберкулезді диагностикалау және аурудың алдын алу. 

Туберкулезді анықтаудың негізгі әдістері бактериологиялық және рентгендік зерттеу болып табылады.

Бактериологиялық тексеру (жағынды микроскопиясы және материалды қоректік ортаға себу) туберкулез диагнозының ең сенімді дәлелі болып табылады, өйткені бұл жағдайда аурудың қоздырғышы науқастың секрециясында немесе организмнен алынған материалдарда тікелей анықталады.

Туберкулездің жасырын ағымы жағдайында рентгенологиялық зерттеу әдістерінің (рентгенография және флюорография) маңызы артады. Бұл өкпедегі туберкулездің алғашқы өзгерістерін анықтауға мүмкіндік беретін әдістер. Қазіргі уақытта туберкулезге қарсы диспансерде туберкулез диагнозын нақтылау үшін ДНҚ оқшауланған молекулалық-генетикалық диагностика әдісі қолданылады.

Егер тексеру кезінде бала немесе жасөспірім тек туберкулез инфекциясын жұқтырғаны анықталса, бірақ органдардың зақымдануы анықталмаса, аурудың жергілікті түрінің дамуына жол бермеу үшін алдын-ала емдеу курсын жүргізу қажет. Осы мақсатта туберкулезге қарсы препараттар тағайындалады.

Балалар мен жасөспірімдерде туберкулездің алдын алу үшін: 

- Ата-ана өз денсаулығына жауапты болып, отбасыңызбен уақытша болатындардың денсаулығын алдын ала сұрап алуы керек;

- профилактикалық рентгендік скринингтерден өту, әсіресе отбасында жаңа туған нәресте болса;

- Балаңыз туберкулезбен ауыратын адаммен байланыста болса, міндетті түрде дәрігермен кеңесіңіз; санаториялық балабақшада немесе санаториялық мектепте оқшаулану инфекция қаупін азайтады;

- Манту сынамасы арқылы бала туберкулезбен ауыратын болса, фтизиатрдың міндетті тексеруі;

- Балаңызға жеке үлгі арқылы салауатты өмір салтын қалыптастыру.